Hereke Halı ve İpekli Dokuma Fabrikası ve Kaiser Wilhelm Köşkü

Hereke, İzmit Körfezi'nin kuzey kıyısında. Buradaki fabrika 1843'te kuruldu ve 1845'te, o yıllarda yapılmakta olan sarayların döşemelik ve perdelik ihtiyacını karşılamak üzere "Hereke Fabrika-i Hümâyûnu" adıyla üretime geçti. Bunun için Fransa'dan jakar tezgâhları ve desinatörler getirildi. II. Abdülhamid döneminde halı dokuma birimleri eklendi; Hereke halısı adı buradan geliyor.

Cumhuriyet döneminde Sümerbank çatısı altında çalışan fabrika, 1995'te Milli Saraylar'a bağlandı. Bugün de müze-fabrika olarak üretiyor: Milli Saraylar araştırmacılarıyla birlikte özgün Hereke desenleri çıkarılıyor, kaybolmuş kumaşlar yeniden dokunuyor ve saray iç mekânları bu kumaşlarla aslına uygun hale getiriliyor.

Milli Saraylar'ın Hereke sayfası bunu açıkça yazıyor: fabrikanın yanındaki ahşap köşk müze-köşk olarak ziyarete açık, fabrika ise ziyarete kapalı. Aynı sayfadaki bilet de Wilhelm Kaiser Müze-Köşkü için.

Bu, ziyaretin kurgusunu değiştiriyor. Bir grubu Hereke'ye getiren şey tezgâhlar, desenler ve saray bağlantısı; hiçbiri içeride gösterilemiyor. O kısmı içeri girmeden kıyıda anlatın, köşkü de kendi hikâyesi için kullanın: fabrikanın dokuduğu sarayın kendisi için yaptığı bir yapı.

Köşk, Alman İmparatoru II. Wilhelm'in ziyareti için Yıldız Sarayı'nda hazırlanmış prefabrik bir yapı. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın tanıtımına göre Yıldız'da üç haftada yapılmış, deniz yoluyla parçalar halinde getirilip bir günde yerine monte edilmiş; tekne yapım tekniğiyle, hiç metal çivi kullanılmadan. Salonları hem deniz hem kara tarafına açılıyor.

Burası tek bir köşk, bir saray değil. İçinden geçilen bir güzergâh olarak değil, ziyaretin tek bir bloğu olarak planlayın.

Hereke'nin en seçkin ürünleri, Osmanlı sanayisinin vitrini sayılan saray, köşk ve kasırların dekorasyonunda kullanıldı; yabancı hanedanlara verilen hediyelerle Avrupa saraylarına da girdi. Dolmabahçe Sarayı'nın içinde de fabrikaya bağlı çalışan, Hereke Dokumahanesi diye bilinen bir atölye vardı.

Dolmabahçe'yi ya da Hereke kumaşlarının sergilendiği Ankara Palas'ı görecek bir grup için adı ilk kez burada söyleyin. Milli Saraylar'a bağlı öbür tarihi fabrika ise İstanbul'daki Yıldız Çini ve Porselen Fabrikası.

Hereke Halı ve İpekli Dokuma Fabrikası, Milli Saraylar'ın ziyarete açık birimleri arasında sayılıyor; yani İdare'nin ziyaret usul ve esasları burada da Topkapı'daki ve Dolmabahçe'deki gibi uygulanıyor. Eylemli turist rehberi eşliğindeki grup sekiz kişiyi aştığında headset kullanımı zorunlu ve rehberler iç mekânda headset sistemi olmadan yüksek sesle anlatım yapamıyor. Kurallara uymayan ziyaretçi, görevli personel tarafından ziyaret alanı dışına çıkarılabiliyor.

Kurallar sistemin türünü belirtmiyor. Alışılmış kiralık setler dışında bir şey kullanacaksanız, bizimki gibi telefon tabanlı bir sistem de dahil, kabul edildiğini ziyaret gününden önce birimden teyit edin. Maddelerin tam metni ve kuralın geçerli olduğu tüm birimler Topkapı kulaklık zorunluluğu sayfamızda.